Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 11872
تاریخ انتشار : 14 شهریور 1391 11:9
تعداد بازدید : 1462

بایدها و نباید‌های برنامه‌های مناسبتی در صداوسیما 2

نباید بین برنامه های معارفی و دیگر برنامه ها جدایی بیفتد

حجت الاسلام سلمان رضوانی دانش آموخته دانشکده صدا و سیما قم و عضو موسس کانون دانش آموختگان دانشکده در گفت و گو با فارس از بایدها و نباید های برنامه های مناسبتی در صداوسیما می گوید

حجت الاسلام سلمان رضوانی دانش آموخته دانشکده صدا و سیما قم و عضو موسس کانون دانش آموختگان دانشکده در گفت و گو با فارس از بایدها و نباید‌های برنامه‌های مناسبتی در صداوسیما می گوید( بخش دوم) مشاهد بخش اول

نظریه‌های مختلف درباره تجربه دینی از طریق رسانه‌ها

حجت‌الاسلام سلمان رضوانی در این بخش از گفت‌وگو درباره اینکه آیا تجربه دینی از طریق رسانه‌های نوین مانند تلویزیون ممکن است یا خیر؟ گفت: نظریه‌های مختلفی وجود دارد که ابتدا باید به آنها پرداخته شود. با این ادبیاتی که الآن در حوزه مباحث علمی رسانه‌ها هست و بر اساس ادبیات موجود علم رسانه، تقریبا مخاطب و برنامه‌ساز به این نتیجه می‌رسند که رسانه‌ها این ظرفیت را برای ارائه مفاهیم دینی ندارند یا اگر مفاهیم دینی از رسانه ارائه شود، باعث تنزل و سبک شدن مفاهیم دینی می‌شود.

این پژوهشگر رسانه افزود: ولی حقیقت این است که این نظریه درست نیست. البته نظریه‌های متأخر در حوزه ارتباط دین و رسانه به یک ارتباط تعاملی رسیده‌اند. نظریه‌های مختلف دیگری هم وجود دارد. در نظریه‌های افراطی، نظریه‌ای است که طبق آن می‌گویند رسانه زادگراست و رسانه‌ها اساسا هیچ نسبتی با دین برقرار نمی‌کنند.

وی ادامه داد: مقابل این نظریه، نظریه ساده انگارانه است که معتقد است رسانه‌ها ابزاری هستند که می‌شود در آن محتوای دینی داد و می‌شود محتوای سکولار از آن مراد کرد و به مخاطب ارائه داد که این نظریه نیز به نظر من در مقابل آن نظریه اول، یک نظریه تفریطی است.

حجت‌الاسلام رضوانی با بیان دیدگاه تعاملی به عنوان دیدگاهی که بین رسانه و دین یک تعامل و همگرایی می‌تواند ایجاد کند، گفت: برای رسیدن به این تعامل نیاز داریم که اساسا ادبیات در حوزه دین و رسانه، یک بار دیگر بازنویسی و باز خوانی شود. آن هم با نگاه درون دینی نه تحت سیطره ادبیات موجود، چون با ادبیات موجود خیلی نمی‌شود بین دین و رسانه نزدیکی ایجاد کرد.

وی اظهار داشت: اگر هم این نزدیکی ایجاد شود، در نهایت دین ذیل رسانه قرار می‌گیرد. در صورتی که در نگاه اصیل دینی ما این رسانه است که ذیل دین قرار می‌گیرد و از سرچشمه دین استفاده می‌کند. اصولا دین دارای چنان ظرفیتی هست که این امکان را به ما بدهد.

ادبیاتی که در حوزه ترجمه وجود دارد، به ما کمک نمی‌کند

این مدرس مراکز تخصصی تبلیغ در پاسخ به اینکه برای رسیدن به یک رسانه دینی چه باید کرد؟ گفت: باید زیر ساخت‌های آن آماده شود. به قول سهراب سپهری، چشم‌ها را باید شست و جور دیگر باید دید. ما باید تعاریفمان را از دین در ادبیات رسانه‌ای اصلاح کنیم.

وی ادامه داد: این ادبیاتی که الآن در حوزه ترجمه وجود دارد، برای اینکه ما بتوانیم رسانه دینی را اثبات کنیم به ما کمک نمی‌کند. پس به تولید ادبیات دینی نیاز داریم. باید از لحاظ علمی این اتفاق بیفتد. شاخصه‌های رسانه دینی، مبانی رسانه دینی، رویکردی که رسانه دینی باید داشته باشد، از دل متون دینی ما و با پیش فرض‌های دینی خودمان در بیاید.

دنباله رو آدرس‌های غلط غربی‌ها نباشیم / رسانه برای سرگرمی نیست

رضوانی اضافه کرد: اگر این موارد از دل متون دینی در آید آن وقت است که ثابت می‌شود رسانه می‌تواند در خدمت دین باشد و با حفظ شرایط خودش، ظرفیت‌های دین را ارائه داده و مفاهیم دینی را انتقال دهد.

وی با بیان مثالی افزود: غلط مشهوری که بین نظریه پردازان رسانه متداول است این است که اساسا رسانه کارکرد سرگرمی دارد و با این کارکرد نمی‌شود مفاهیم جدی دینی ارائه داد.

این پژوهشگر رسانه با اشاره به اینکه حتی در کتب رسانه‌ای که به نحوی اساس نظریه رسانه‌ها را مطرح می‌کند، این اعتقاد وجود دارد که اگر شما در رسانه‌ای، شخصیت جدی داشته باشید مخاطب با شما همزاد پنداری نمی‌کند، گفت: طبق این نظریه هر چقدر شخصیت شما لوده و سرگرم کننده باشد، مخاطب بیشتر با شما همراه می‌شود.

وی تأکید کرد: به نظر من اینها آدرس‌های اشتباهی است که توسط غرب به دیگر ملت‌ها داده می‌شود. خود غربی‌ها در عمل به چیزی که می‌گویند وفادار نبودند و به نحوی آدرس اشتباه می‌دهند. خود آنها از رسانه استفاده‌های فکری و ایدئولوژیک می‌کنند. جدی‌ترین مفاهیم را در قالب برنامه‌ها و ساختارهای مختلف رسانه ای اعم از سینما، تلویزیون، فضای مجازی و... به خورد مخاطب می‌دهند.

حجت‌الاسلام والمسلمین سلمان رضوانی افزود: رسانه‌های غربی از گزاره‌ها و مفاهیمی که بسیار هم جدی هستند و ساختار فکری و رفتاری و گرایشی مخاطب را شکل می‌دهند، استفاده می‌کنند. پس اگر در حوزه رقیب این استفاده‌های جدی از رسانه می‌شود، چرا ما نتوانیم این استفاده را ببریم؟

وی تاکید کرد: به نظرم این بحث ها نیاز به تأمل جدی دارد و انتظار می رود که حضور کارشناسان دینی در حوزه علم رسانه، حضوری جدی تر باشد تا بتوانیم مباحث علمی جدی را مطرح کنیم. تا زمانیکه اینگونه مباحث در رسانه همه گیر نشود، نباید انتظار مشاهده کارهای دینی را داشته باشیم.

نباید بین برنامه‌های معارفی و دیگر برنامه‌ها جدایی بیفتد

این مدرس مراکز تخصصی تبلیغ با بیان اینکه تا امروز تجربه برنامه‌های دینی خوبی را داریم، گفت: به نظر می‌رسد، این برنامه‌ها پشتوانه مطالعاتی داشته و یا اگر خیلی غیر علمی نباشد، باید گفت توفیق یار بوده که خیلی جاها توانسته‌ایم به تجربه‌های موفقی دست پیدا کنیم. حقیقت این است که هنوز داشتن رویکرد دینی در برنامه‌های تلویزیونی، در بدنه تولید ما درست جا نیفتاده است.

وی اظهار داشت: ما هنوز بین برنامه‌های معارفی و غیر معارفی جدایی ایجاد می‌کنیم. لفظ برنامه‌های معارفی و برنامه‌های غیر معارفی را به کار می‌بریم. در صورتی که در رسانه دینی، ما برنامه غیر معارفی نداریم. همه مسائلی که به صورت روزمره مخاطب با آن مواجه است و در رسانه می‌بیند، می‌تواند رویکرد مستقیم و غیر مستقیم دینی داشته باشد.

لزوم ساخت همه برنامه‌ها با رویکرد دینی

این پژوهشگر رسانه گفت: اگر همه برنامه‌ها می‌توانند رویکرد دینی داشته باشند، پس می‌توانند برنامه معارفی باشند. حتی بعیدترین ساختارها و موضوعاتی که شما فکر می‌کنید دینی نیستند، می‌توانند رویکرد دینی داشته باشند و دین این ظرفیت را دارد. شاید جالب باشد مثال بزنم که حتی یک برنامه آشپزی می‌تواند رویکرد دینی داشته باشد.

وی با پرداختن به این موضوع که یک برنامه آشپزی می‌تواند به این موضوع بپردازد که دین چه غذاهایی را توصیه کرده و از خوردن چه غذاهایی نهی کرده است، گفت: در برنامه آشپزی هم با این توجه سراغ دستور آشپزی برویم و از مواد و مصالحی استفاده کنیم که در اسلام نیز مورد توجه قرار گرفته است.

رضوانی بیان داشت: در کتب روایی مختلفی که داریم و روایاتی که به دست ما رسیده، توصیه‌های مختلفی از ائمه اطهار علیهم‌السلام وجود دارد مبنی بر اینکه چه غذاهایی را بخوریم و چه غذاهایی را نخوریم و فایده هر ماده غذایی برای بدن انسان چیست و همه اینها در سیره بزرگان ما وجود دارد. حالا اگر برنامه سازی به این موارد توجه کند، این برنامه می‌تواند رویکرد دینی داشته باشد.

این مدرس حوزه افزود: شاید نشود گفت «آشپزی دینی» ولی این برنامه، برنامه‌ای است که متناسب با رویکرد دینی به مواد غذایی، ساخته شده است. در کل اگر رویکرد ساخت برنامه‌ها دینی بود و از معارف دینی استفاده شد، به هدف مطلوب رسیده‌ایم و در گام اول باید این تقسیم بندی بین برنامه‌های معارفی و غیر معارفی برداشته شود.

باید بپذیریم که دین از زندگی روزمره بشری جدا نیست

حجت‌الاسلام رضوانی گفت: تا وقتی این تقسیم بندی موجود است که برنامه معارفی و برنامه غیر معارفی داریم در رسانه جدایی ایجاد می‌کنیم و این بدین معنی است که هنوز اصل رسانه دینی برایمان درست جا نیفتاده است. یکی از لوازم دستیابی به رسانه دینی و رسانه‌ای متناسب و هم تراز با جمهوری اسلامی و شیعی ایران، جا افتادن درست این مفاهیم برای برنامه ساز است. اگر این موضوع برای برنامه ساز جا افتاد، دیگر منتظر مناسبت دینی نیستیم تا فقط در آن مقطع به فکر ساخت برنامه دینی باشیم.

رضوانی در پاسخ به این پرسش که اگر رسانه  و به طبع آن، برنامه‌ها و سریال‌ها بخواهند رویکرد دینی داشته باشد، باید چه لوازمی را با خود همراه کنند، خاطر نشان کرد: باید بپذیریم که دین از زندگی روزمره بشری جدا نیست. ما در دعاهایمان داریم که خدایا ما را آنی و کمتر از آنی به خودمان وانگذار. یعنی نشود که حتی یک لحظه زیر چتر خداوند نباشیم.

وی ادامه داد: پس اگر نبودن یک آن و یک لحظه زیر چتر خداوند خطر است، رسانه ما نیز نمی‌تواند یک لحظه در مسیر توحید قرار نداشته باشد. وقتی رسانه در مسیر توحید و خداباوری قرار داشت، آن زمان تمام برنامه‌هایش باید حس خداباوری و خدا جویی را در مخاطب ایجاد و زنده کند. در این صورت تمام برنامه‌های رسانه ما می‌تواند دینی باشند و این احساس را در مخاطب تقویت کرده و ارتقاء دهد.

باور عوامل تولید باید قبل از باور مخاطب باشد

حجت‌الاسلام رضوانی گفت: برنامه ساز باید قبل از اینکه لوازم سازماندهی یک برنامه را تهیه کند، به این دریافت برسد که اگر باور و رویکرد دینی نداشته باشد، دست پیدا کردن به یک برنامه دینی محال است. مثلا اگر عوامل سریالی بخواهند در حال روزه خواری در ماه مبارک رمضان، سریالی برای مخاطب روزه دار بسازند، من با اندک مطالعه‌ای که در حوزه دین و رسانه داشتم، محال می‌دانم که بتوانند تأثیر دینی داشته باشند.

وی با تأکید بر این نکته که مگر می‌شود با مقدمات حرام به فعل حلال دست پیدا کرد؟ اضافه کرد: وقتی عوامل ساخت یک برنامه یا سریال به چیزی که شعار می‌دهند اعتقاد و ایمان نداشته باشند، نمی‌توانند در وجود مخاطب آن شعار را به یقین تبدیل کنند.

هنر نمی تواند ایدئولوژیک نباشد

حجت‌الاسلام والمسلمین رضوانی بیان داشت: بسیاری از بزرگان ما در تعریف کلمه هنر، هنر را یک نوع کشف و شهود می‌دانند. هنر را برای هنر نمی‌دانند؛ زیرا اصلا اینکه هنر را برای هنر بدانید بی‌معناست. هنر نمی‌تواند ایدئولوژیک نباشد. حتما در هنر یک ایدئولوژی نهفته است. اگر این ایدئولوژی نهفته در هنر با رویکرد دینی همراه بود، می‌توان آن را از لوازم رسانه دینی دانست.

وی گفت: به عنوان مثال در یک سریال وقتی همه مصالح فراهم باشد، در قدم بعد، فیلمنامه خوب، سوژه خوب، فراوری درست مفهوم و تبدیل آن به مفاهیم دینی که تخصص‌هایی چون شناخت رسانه را نیاز دارد، به عمق یافتن سریال دینی کمک می‌کند.

باید علم رسانه دینی را خودمان تولید کنیم

این پژوهشگر رسانه با بیان اینکه پس از شروط لازم که ذکر شد، باید علم رسانه دینی را تولید کنیم تا این علم به کمک برنامه ساز بیاید گفت: تا خودمان علم رسانه دینی را تولید نکنیم، نباید به انتظار کارهای فاخر بنشینیم و البته کارشناسان زبده و متخصص باید همراهی کنند.

وی با بیان اینکه این کارشناسان باید با شناخت درست از مفاهیم دینی و به کارگیری آن در حوزه رسانه و همین طور شناخت فرهنگ اصیل مردم کشور خودمان دست به تولید ادبیات دینی نظام مند و جدید بزنند، تأکید کرد: ما نیاز به ایجاد ادبیات دینی متناسب با دین و فرهنگ خودمان داریم. باید علم رسانه دینی را خودمان تولید کنیم.

نقش مشاوران مذهبی در رسانه بسیار اساسی است

این مدرس مراکز تخصصی تبلیغ گفت: یک برنامه ساز غیر از اینکه به راهی که می‌رود باید ایمان داشته باشد، در بسیاری از حوزه‌ها، نیاز به تشخیص و راهنمایی یک کارشناس دیگر دارد. نباید از کارگردان و برنامه‌ساز انتظار بحث‌های تخصصی در مفاهیم دینی داشته باشیم. اینجاست که فردی که دارای اطلاعات تخصصی در زمینه‌ای خاص مثلا حوزه دین است، به کمک کارگردان می‌آید.

وی اضافه کرد: ضمن اینکه واقعا هیچ انسانی پیدا نمی‌شود که در همه حوزه‌ها اطلاعات تخصصی فراوانی داشته باشد. حضور کارشناس دینی که عمری را در شناخت دین، مفاهیم و مضامین آن سپری کرده، این فرآیند را تکمیل می کند. البته گاهی این حضور، تشریفاتی است و گاهی حضوری موثر است.

حجت‌الاسلام رضوانی بیان داشت: در حضور تشریفاتی ممکن است از حضور کارشناسی استفاده شود که در موضوع خبره است، ولی فضای رسانه را نمی‌شناسد. کارشناسی است که تخصص رسانه ندارد و نمی‌تواند با زبان و ادبیات کارگردان او را همراهی کند. لذا ممکن است پیشنهاداتی که به عنوان یک متخصص به کارگردان ارائه می‌دهد، در حوزه اجرا عملی نباشد.

وی با اظهار خوشنودی از اینکه در دهه اخیر کارشناسانی تربیت شده‌اند که از حوزه دین وارد تخصص رسانه شده‌اند، گفت: به لطف خدا کارشناسانی به این تخصص دست پیدا کرده‌‌اند و البته شاید به انتهای راه نرسیده باشند ولی در مسیر شدن هستند و این افراد، زبان و دیالوگ مشترک با کارگردان پیدا کرده‌اند و پشتوانه خوبی در حوزه مفاهیم دینی دارند و 20 یا 30 سال از عمر خود را در این حوزه گذرانده‌اند که باید از این افراد بیشتر استفاده شود. 

حلقه مفقوده برنامه‌های تلویزیونی کجاست؟

این پژوهشگر رسانه با اشاره به این نکته که اساسا در بحث مهندسی پیام، یکی از حلقه‌های مفقوده‌ای که در برنامه‌های تلویزیونی داریم، حلقه کارشناسان است؛ افزود: گاهی این حلقه‌ها وجود دارد ولی حضوری تشریفاتی و فقط برای امضای کار است. هرجا تیم کارشناسی قوی و غنی داشتیم، کاری که ارائه شده، کار خوبی بوده است.

وی ادامه داد: برای مثال سال‌ها پیش در حوزه جوانان، برنامه «نیم رخ» خیلی موفق بود و این توفیق به این دلیل نیز بود که عقبه کارشناسی قوی، برنامه ساز را همراهی می‌کرد. در این حالت برنامه ساز، از حوزه محتوا خیالش راحت بوده و می‌تواند به ساختار برنامه بپردازد.

وی گفت: اگر بدنه تولید در همه حوزه‌های برنامه سازی، حضور کارشناسان را کنار کار و نه به عنوان ناظر تشریفاتی بپذیرد، به حضور مفاهیم دینی در برنامه‌ها و عمق بخشیدن به آنها کمک خواهد کرد. گاهی نام کارشناسان قوی پشت کاری است، ولی کار با نقد منتقدان و مردم رو به رو می‌شود که به این دلیل است که یا حضور صرفا تشریفاتی است و یا حضور کاملی نیست. کارشناس در مقطعی از کار همراهی کرده و حضور مداوم نداشته است.

چرا در برنامه‌ها تیم کارشناسی نداریم؟

حجت‌الاسلام رضوانی با بیان اینکه بعضی از اوقات، نیاز است که یک تیم کارشناسی کار را همراهی کند، اضافه کرد: بعضی مباحث مانند پرداختن به موضوعات ماورائی چون روح، شیطان و جن، پیچیدگی‌هایی دارد که شاید یک نفر همه اطلاعات لازم در آن زمینه را نداشته باشد و نیاز به تیمی باشد که هر کدام از زاویه و تخصص خود به موضوع بنگرند.

وی خاطرنشان کرد: بنده در جایی ندیدم که از یک تیم کارشناسی اسم برده شود. نهایتا یک یا دو شخص کار را بسته‌اند و حضور کارشناسانه داشته‌اند. در صورتی که در بسیاری از موضوعات نیازمند استفاده از تجربه و دانش چند کارشناس هستیم. هنوز در کارهای تلویزیونی خلأ وجود کارشناس موثر مشهود است.

این پژوهشگر رسانه با اشاره به اینکه شاید تا حدودی نبود کارشناس موثر در فرآیند تولید طبیعی باشد گفت: تولید تبی به نام تب آنتن دارد و این سرعت انجام کار به نحوی بر بدنه کار فشار وارد کرده و برنامه ساز را غافل می‌کند. برنامه ساز به این فکر می‌کند که سریعتر کار را ببندد.

لزوم همکاری همه اعضای رسانه‌ها برای داشتن نظام رسانه دینی

حجت‌الاسلام رضوانی گفت: باز هم به همان شرط اول کار رسانه‌ای که ایمان به کار بود، بر می‌گردیم. باید به راحتی از کنار پیام کار نگذریم و برای تقویت و تعمیق بخشی مهندسی پیام، زمان بگذاریم. هرچه کارها پیش تولید قوی‌تری داشته باشند به آسانتر و روان‌تر تولید شدنشان کمک می‌شود.

وی ادامه داد: باید همه دست به دست یکدیگر بدهند تا سطح کیفی کارها ارتقاء پیدا کند. امیدوارم دوستان در خبرگزاری‌ها نیز به طی این مسیر کمک کنند و فقط به شکل فصلی به این مباحث نپردازند. باید در طول سال به این امور پرداخته شود و از دغدغه‌های اصلی همه باشد.

این پژوهشگر رسانه تاکید کرد: اعتقاد من این است که ما برای رسیدن به یک رسانه دینی نیاز به همگرایی همه رسانه‌ها داریم. کشور ما به یک نظام رسانه دینی نیازمند است تا در کنارش به یک رسانه دینی خوب نیز دست پیدا کنیم. همه در همه رسانه‌ها چه تصویری و چه مکتوب و فضای مجازی مانند خبرگزاری‌ها، همدیگر را خنثی نکنیم بلکه مکمل هم باشیم.

در هر رسانه‌ای که فعالیم در خدمت نظام توحیدی باشیم

مدرس مرکز تخصصی تبلیغ با اشاره به اینکه وقتی نظام رسانه دینی شکل بگیرد، قطعا تحقق رسانه دینی آسانتر خواهد بود، گفت: همه در هر رسانه‌ای که فعالیم در خدمت نظام توحیدی باشیم. اصل بسیار مهمی که شاید از آن غفلت شده، اصل توحیدی است که باید یکبار دیگر آن را بازخوانی کنیم. باید نظام توحیدی را در سازمان‌های مختلف و حوزه‌های فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و در حوزه رسانه ها جاری و ساری کنیم.

وی تاکید کرد: تا این نگرش را نپذیریم، همه رسانه‌ها به هم به عنوان رقیب نگاه می‌کنند. اما وقتی همه در نظام توحیدی قرار بگیرند، مکمل هم شده و علاوه بر اینکه بخشی را بر عهده می‌گیرند، به تکمیل بخش‌های دیگر کمک می‌کنند و هر کدام در جای درست خود این پازل توحیدی را تکمیل می‌کنند.

این پژوهشگر رسانه اظهار داشت: ما در کشور نیازمندیم که رسانه‌ها یکدیگر را بشناسند و با هم همکاری کنند.

حجت‌الاسلام و المسلمین رضوانی با بیان این مطلب که شاید بی خبری از دیگر همکاران و رسانه‌ها موجب عقب افتادگی‌ها شده است، اینگونه گفت و گوی خود را پایان داد: مسلما رقبای ما همدیگر را می‌شناسند و یکدیگر را حمایت کرده و برای هم ستون باز می‌کنند. ما علی‌رغم زمینه‌های بسیاری که در دست داریم، از این نکات ارزشمند غافلیم. امیدوارم این شبکه و نظام رسانه دینی با همکاری همه رسانه‌ها ایجاد شود. 

گفت‌وگو: مینا شیرخان/ خبرگزاری فارس

ثبت شده توسط : م.ر فرزین

نظر شما



نمایش غیر عمومی

تمامي حقوق اين سايت متعلق به دانشکده صدا و سيما قم است.